زایمان سزارین یکی از روشهای ایمن و پر طرفدار برای تولد نوزاد است که امروزه در بسیاری از بیمارستانها انجام میشود. این روش مخصوصا در شرایطی که زایمان طبیعی خطرناک باشد یا مادر یا جنین در معرض آسیب قرار گیرند، بهترین انتخاب محسوب میشود. زایمان سزارین با استفاده از بی حسی موضعی یا بیهوشی عمومی انجام میشود و پزشک از طریق ایجاد برشی در شکم و رحم، نوزاد را خارج میکند. در اینجا به صورت کامل به توضیح مراحل، دلایل انجام، مراقبتهای قبل و بعد از عمل و مزایا و معایب زایمان سزارین خواهیم پرداخت.
زایمان سزارین چیست؟
زایمان سزارین یا Cesarean Section یک عمل جراحی است که طی آن، پزشک از طریق شکم و رحم، نوزاد را به دنیا میآورد. این روش برخلاف زایمان طبیعی که از طریق واژن انجام میشود، با برش جراحی همراه است و زمانی انجام میشود که زایمان طبیعی برای مادر یا نوزاد خطرناک باشد.
زایمان سزارین ممکن است به صورت برنامه ریزی شده یا اضطراری انجام شود. در حالت هماهنگ شده، پزشک بر اساس وضعیت مادر و جنین، تاریخ عمل را از پیش تعیین میکند. در حالت اضطراری، زمانی که خطر جانی وجود دارد، بلافاصله انجام میشود.
چه زمانی لازم است زایمان سزارین انجام شود؟
انجام سزارین همیشه به دلایل پزشکی انجام میشود، هرچند در برخی موارد انتخاب شخصی مادر نیز نقش دارد. مهمترین دلایل عبارتاند از:
مشکلات در وضعیت جنین
در مواردی که جنین در وضعیت غیر طبیعی مانند بریچ (پا پایین) یا عرضی قرار دارد، زایمان طبیعی خطرناک است و پزشک سزارین را پیشنهاد میدهد.
تنگی لگن مادر
اگر لگن مادر برای عبور نوزاد کوچک باشد، احتمال گیر کردن جنین در کانال زایمان وجود دارد که سزارین را ضروری میکند.
بروز عوارض در حین زایمان طبیعی
در مواردی مثل کاهش ضربان قلب جنین در حین زایمان طبیعی، پارگی رحم یا خونریزی شدید، پزشک سریعا عمل سزارین را انجام میدهد تا جان مادر و نوزاد حفظ شود.
بارداری چندقلویی
در بارداریهای دوقلو یا بیشتر، احتمال زایمان طبیعی کاهش یافته و بیشتر پزشکان از جمله دکتر نیلوفر مهری زایمان سزارین را در موارد خاص مانند چند قلویی، توصیه میکنند.
سزارین قبلی
اگر مادر قبلا زایمان سزارین داشته باشد، در بیشتر موارد مجددا باید همین روش را تکرار کند، مگر آن که شرایط خاصی برای زایمان طبیعی بعد از سزارین وجود داشته باشد.
مراحل انجام زایمان سزارین
زایمان سزارین طی چند مرحله انجام میشود و هر مرحله اهمیت زیادی در سلامت مادر و نوزاد دارد.
آماده سازی قبل از عمل
پیش از شروع عمل، مادر به اتاق عمل منتقل شده و داروی بی حسی اسپاینال یا بیهوشی عمومی دریافت میکند. شکم ضدعفونی شده و پوشش استریل روی بدن قرار میگیرد.
ایجاد برش جراحی
پزشک برشی افقی در پایین شکم، درست بالای ناحیه تناسلی ایجاد میکند. سپس برشی مشابه روی رحم زده و نوزاد را از رحم خارج میکند.
خروج نوزاد و جفت
پس از تولد نوزاد، بند ناف بریده شده و جفت از رحم خارج میشود. سپس پزشک رحم و شکم را با دقت بخیه میزند.
بیشتر بدانید: بهترین متخصص زنان و زایمان در ولیعصر تهران
مراقبتهای بعد از زایمان سزارین
دوران نقاهت سزارین کمی طولانیتر از زایمان طبیعی است. رعایت توصیههای پزشکی در این دوران نقش زیادی در بهبود سریعتر دارد.
کنترل درد
تا چند روز پس از عمل، مادر با درد شکم مواجه است. استفاده از داروهای مسکن تجویز شده و حرکت آهسته کمک میکند درد کاهش یابد.
مراقبت از بخیهها
بخیهها باید تمیز و خشک نگه داشته شوند. پزشک توصیه میکند تا ۲ هفته از فعالیت سنگین خودداری شود.
تغذیه مناسب
مصرف مایعات فراوان، میوهها، سبزیجات و غذاهای پروتئینی به ترمیم زخم کمک میکند و از یبوست جلوگیری میکند.
شیردهی
برخی مادران تصور میکنند که بعد از سزارین نمیتوانند شیردهی کنند، اما در واقع با وضعیت صحیح بدن و کمک پرستار میتوان بلافاصله شیردهی را آغاز کرد.
زایمان با دکتر نیلوفر مهری
مزایا و معایب زایمان سزارین
هر کدام از روش های زایمان، مزایا و معایبی دارد:
مزایای زایمان سزارین
- کنترل بهتر زمان زایمان
- کاهش خطر آسیب به نوزاد در زایمانهای دشوار
- مناسب برای بارداریهای پرخطر
- جلوگیری از پارگی شدید ناحیه تناسلی
معایب زایمان سزارین
- زمان بهبودی طولانیتر نسبت به زایمان طبیعی
- احتمال عفونت، خونریزی یا لخته شدن خون
- دشواری در حرکت و فعالیت در روزهای ابتدایی
- افزایش احتمال مشکلات در بارداریهای آینده
بیشتر بدانید: تزریق واکسن گارداسیل برای چه افرادی انجام می شود؟
تفاوت زایمان سزارین با زایمان طبیعی
زایمان طبیعی فرآیندی فیزیولوژیک است که بدون جراحی انجام میشود و زمان بهبودی کوتاه تری دارد. اما در زایمان سزارین، چون عمل جراحی انجام میشود، به مراقبت و استراحت بیشتری نیاز دارد. در عوض، سزارین برای مادرانی که لگن کوچک یا جنین بزرگ دارند، گزینهای ایمنتر است.
حمایت های روحی و روانی بعد از زایمان سزارین
بسیاری از مادران بعد از سزارین احساس خستگی، اضطراب یا حتی افسردگی پس از زایمان دارند. حمایت خانواده و همسر، استراحت کافی و صحبت با روانشناس در صورت نیاز، در بازگشت به تعادل روحی بسیار موثر است.
تغذیه مناسب بعد از زایمان سزارین
رعایت رژیم غذایی سالم، روند بهبودی را تسریع میکند. مصرف مواد غذایی سرشار از آهن مانند گوشت قرمز و عدس برای جبران خونریزی مفید است. ویتامین C موجود در مرکبات نیز به جذب بهتر آهن کمک میکند. باید از غذاهای چرب و نفاخ تا بهبود کامل زخم خودداری کرد.
فعالیت بدنی بعد از زایمان سزارین
پس از گذشت حدود ۶ هفته از عمل، مادر میتواند بهتدریج فعالیتهای روزمره را از سر بگیرد. ورزشهای سبک مثل پیادهروی آرام باعث افزایش گردش خون و کاهش تورم شکم میشود. با این حال، انجام ورزشهای سنگین تا بهبود کامل بخیهها ممنوع است.
زایمان سزارین در بارداریهای بعدی
اگر مادری یکبار زایمان سزارین داشته باشد، احتمال انجام مجدد آن در بارداریهای بعدی بالاست. اما در برخی موارد خاص، پزشک ممکن است اجازه زایمان طبیعی پس از سزارین (VBAC) را بدهد، به شرط آنکه برش رحم افقی و شرایط رحم سالم باشد.
سوالات پرتکرار درباره زایمان سزارین:
بله، در بسیاری از کشورها امکان انتخاب سزارین به دلخواه وجود دارد، اما پزشکان توصیه میکنند تنها در صورت وجود دلایل پزشکی انجام شود تا از خطرات غیر ضروری جلوگیری شود.
مدت عمل حدودا بین ۳۰ تا ۶۰ دقیقه است، اما ممکن است در موارد خاص بیشتر طول بکشد. بیشتر زمان صرف بخیه زدن و کنترل خونریزی میشود.
به صورت کلی ۸ تا ۱۲ ساعت پس از عمل، مادر میتواند با کمک پرستار راه برود. حرکت زودهنگام مانع از لخته شدن خون در پاها میشود.
در بخیههای جذبی، ظرف ۲ تا ۴ هفته جذب میشوند. اگر بخیهها غیر جذبی باشند، پزشک حدود ۷ تا ۱۰ روز بعد آنها را خارج میکند.
خیر، چاقی شکم بیشتر به کم تحرکی بعد از عمل و تغذیه نادرست مرتبط است، نه خود عمل سزارین. ورزش و رژیم متعادل به حفظ فرم بدن کمک میکند.
پس از بازگشت حرکات روده (حدود ۶ تا ۸ ساعت بعد از عمل)، مادر میتواند مایعات شفاف بنوشد و سپس به تدریج غذای سبک بخورد.
در اکثر مواقع پس از ۴ تا ۶ هفته و زمانیکه درد بخیهها از بین رفته و واکنش بدنی طبیعی شده باشد، رانندگی بلامانع است.
خیر، اگرچه ممکن است در ساعات ابتدایی بعد از عمل سختتر باشد، اما با راهنمایی پرستار و انتخاب وضعیت مناسب، شیر دادن کاملا طبیعی خواهد بود.
